ร่างกายและจิตใจ ที่เปลี่ยนไป(หลังคลอด)

โดย: นพ.ชำนาญ แท่นประเสริฐกุล

Body&Mine ที่เปลี่ยนไป(หลังคลอด)

ยินดีกับคุณแม่คนใหม่ (หรือคุณแม่บางท่านอาจจะใหม่อีกเป็นครั้งที่สองหรือสาม) ช่วงนี้คุณพ่อคุณแม่คงกำลังชื่นชมทารกตัวน้อยที่น่ารักกันอย่างมีความสุข สมกับความอดทนที่รอคอยมานานตั้ง 9 เดือน แต่ในช่วงนี้คุณแม่ก็ต้องหันมาสนใจตัวเองด้วยนะครับ เพราะคุณแม่ที่เพิ่งคลอดบุตรจะมีการเปลี่ยนแปลงของร่างกายอย่างมากอีก ครั้ง… เปลี่ยนอย่างไรไปดูกันครับ
ร่างกายแม่…หลังคลอด

การเปลี่ยนแปลงร่างกายของคุณแม่เกิดขึ้นจาก 2 ส่วนด้วยกันนะครับคือ สรีระร่างกาย ฮอร์โมนและจิตใจ ซึ่งหากไม่ได้รับการดูแลเอาใจใส่และปฏิบัติอย่างถูกต้องอาจจะส่งผลให้เกิด ความผิดปกติได้ครับ

แต่ก่อนอื่นเราต้องทราบความหมายของระยะหลังคลอดนี้เสียก่อนว่า ระยะหลังคลอดเริ่มนับตั้งแต่จุดที่ทารกและรกคลอดจนกระทั่งอวัยวะสืบพันธุ์ และฮอร์โมนต่างๆ ของการตั้งครรภ์กลับคืนเข้าสู่ภาวะเหมือนตอนไม่ตั้งครรภ์ โดยจะใช้เวลาประมาณ 6 สัปดาห์ แต่การเปลี่ยนแปลงส่วนใหญ่จะเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วและกลับเข้าสู่ปกติใน 2-3 สัปดาห์หลังคลอด ซึ่งอวัยวะที่เปลี่ยนแปลงและมักจะพบปัญหาบ่อยก็มีดังนี้ครับ

Mom’s body

มดลูก
จะเกิดเหตุการณ์ที่เรียกกันว่า “มดลูกเข้าอู่” โดยวันแรกหลังการคลอด มดลูกจะหดรัดตัวมาอยู่ที่ระดับสะดือ มีน้ำหนักประมาณ 1,000 กรัมหรือ 1 กิโลกรัม หลังจากนั้นจะลดขนาดลงวันละประมาณ 1 เซนติเมตร ภายในสองสัปดาห์จะลดขนาดลงมาอยู่ในอุ้งเชิงกราน ทำให้เราคลำจากทางหน้าท้องไม่พบ

หลังคลอด 6 สัปดาห์ มดลูกจะกลับมามีน้ำหนักเท่ากับระยะก่อนตั้งครรภ์ คือ ประมาณ 50 กรัมเท่านั้น ลดลงถึง 20 เท่า! การหดรัดตัวของมดลูกนี้เป็นกลไกที่สำคัญมากในการหยุดเลือดหลังการคลอด ดังนั้นถ้ามีการหดรัดตัวที่ไม่ดีอาจเกิดการตกเลือดหลังคลอดขึ้นได้ แต่ขณะเดียวกันหากมดลูกหดรัดอย่างรุนแรง ช่วง 2-3 วันแรก จะทำให้เกิดอาการปวดมดลูกคล้ายอาการปวดประจำเดือนได้

คุณแม่ควรสังเกตระดับมดลูกในช่วงสัปดาห์แรกของการคลอดว่ามดลูกลดขนาดลงตาม ปกติหรือไม่ ถ้าลดขนาดช้ากว่าปกติร่วมกับมีเลือดออกทางช่องคลอดมาก จำเป็นต้องรีบกลับไปพบแพทย์

ตกไข่และประจำเดือน
การกลับมาตกไข่และมีประจำเดือนจะแตกต่างไม่เหมือนกันนะครับ ซึ่งขึ้นกับการให้นมลูกด้วย ถ้าคุณแม่ไม่ได้ให้นมลูกด้วยตัวเอง ส่วนใหญ่จะกลับมามีประจำเดือนในช่วง 7-9 สัปดาห์หลังคลอด แต่ถ้าให้นมลูกด้วยตัวเองประจำเดือนก็จะกลับมาช้า ยิ่งให้ไปนานๆ ก็จะช้าไปกว่า 7- 9 เดือนหลังคลอด

คุมกำเนิดหลังคลอด
คุณแม่หลังคลอดทุกคนสามารถมีเพศสัมพันธ์ได้เมื่อน้ำคาวปลาหมดและ ไม่เจ็บแผลฝีเย็บครับ แต่ควรคุมกำเนิดทุกครั้ง เพราะไข่อาจจะตกและเกิดการตั้งครรภ์ได้ทั้งๆ ที่ยังไม่มีประจำเดือน วิธีคุมกำเนิดที่เหมาะสมในระยะนี้คือการใช้ถุงยางคุมกำเนิด

น้ำคาวปลา
เลือดและน้ำที่ไหลออกจากช่องคลอดช่วงหลังคลอดใหม่ๆ เราเรียกว่า “น้ำคาวปลา” ครับ เป็นส่วนผสมของเลือดและเซลล์ที่หลุดลอกจากผนังโพรงมดลูก น้ำคาวปลาจะเป็นสีเลือดสดในช่วงหลังคลอดวันแรกๆ และจะจางลงเรื่อยๆ จนกลายเป็นมูกขาวในสองสามสัปดาห์ต่อมา (ดังรายละเอียดในตาราง) คุณแม่บางคนอาจมีน้ำคาวปลาได้นานถึง 6- 8 สัปดาห์ สำหรับคุณแม่ที่ผ่าตัดคลอดน้ำคาวปลาจะหมดเร็วกว่าคุณแม่ที่คลอดเอง

สังเกตน้ำคาวปลา
อาการที่สังเกตได้ถึงความปกติของน้ำคาวปลา
ช่วงหลังคลอด สี ส่วนประกอบ
1-3 วัน แดงเข้ม เลือด/ เมือก /เยื่อบุโพรงมดลูก /ไขและขี้เทาของทารก
4-9 วัน ชมพู- น้ำตาล เม็ดเลือดขาว /เยื่อบุโพรงมดลูก / เม็ดเลือดแดงบางส่วน / แบคทีเรีย
10-14 วัน เหลืองใส-ขาว เม็ดเลือดขาว / เมือก /แบคทีเรีย
น้ำคาวปลาที่ผิดปกติ ให้สังเกตดูจะมีลักษณะดังนี้ครับ
* สีน้ำคาวปลากลับแดงเข้มขึ้นจากเดิมที่สีค่อยๆ จางลง
* มีก้อนเลือดขนาดใหญ่ปนออกมา
* มีกลิ่นเหม็นเน่าหรือเหม็นคาวมาก ถ้าพบอาการดังกล่าวควรไปพบแพทย์โดยเร็ว
* สำหรับการอยู่ไฟหรืองดของแสลงหรือการรับประทานยาขับน้ำคาวปลา เพื่อเร่งให้น้ำคาวปลาแห้งเร็วขึ้น ยังไม่พบว่ามีประโยชน์ชัดเจนแต่อย่างใดครับ

ช่องคลอด
หลังจากขยายตัวอย่างมากในช่วงคลอด เมื่อคลอดแล้วช่องคลอดจะหดมีขนาดเล็กลงแต่ยังมีขนาดกว้างกว่าช่วงก่อนตั้ง ครรภ์ รอยย่นภายในช่องคลอดก็จะน้อยลงด้วย เยื่อพรหมจรรย์จะเห็นเป็นเพียงติ่งเนื้อเล็กๆ

กระชับช่องคลอด
หากต้องการให้ช่องคลอดกระชับคุณแม่ควรฝึกขมิบช่องคลอดและทวารหนัก ขมิบแล้วนับ 1-5 คลายออกนับ 1-5 เพื่อให้กล้ามเนื้อได้พักผ่อน วันแรกอาจจะขมิบเช้า-เย็น รอบละ 5 ครั้ง แล้วค่อยเพิ่มจำนวนขึ้นจนถึง 10 ครั้งต่อวัน เมื่อทำได้สักระยะก็ให้เพิ่มจำนวนขึ้นไปเป็น 1-10 ครั้ง

การคลอดลูกตามธรรมชาติ คุณหมอมักจะตัดฝีเย็บเพื่อช่วยคลอดและสะดวกต่อการเย็บซ่อมแซม ดังนั้นหลังคลอดคุณแม่จะปวดบริเวณแผลฝีเย็บพอควร ซึ่งแผลจะเริ่มติดประสานและหายในสัปดาห์แรก หลังจากนั้น 2-3 สัปดาห์แผลก็จะหายสนิท ส่วนใหญ่คุณหมอจะเย็บโดยใช้ไหมละลาย ซึ่งจะละลายสลายไปเองภายในเวลา 2 สัปดาห์ คุณแม่ไม่ต้องกังวลอาจจะพบเศษไหมละลายในกางเกงชั้นใน

ดูแลแผลฝึเย็บ
1. การทำความสะอาดแผลควรล้างแผลฝีเย็บด้วยน้ำอุ่นสะอาดแล้วซับให้แห้ง
2. หลังอาบน้ำและทำธุระส่วนตัว ให้ใช้สำลีเช็ดทำความสะอาดจากด้านหน้าช่องคลอด ไปด้านหลังทวารหนัก ห้ามใช้น้ำฉีดล้างชำระโดยเด็ดขาด
3. หากคุณแม่ปวดแผลและแผลบวมแดง กดเจ็บ ควรรีบไปพบแพทย์โดยด่วนครับ
4. สำหรับคุณแม่ที่ผ่าตัดคลอด แผลผ่าตัดคลอดหน้าท้องจะติดสนิทภายใน 7-10 วัน และอาการเจ็บแผลจะหายไปภายใน 14-21 วัน ควรหลีกเลี่ยงแผลผ่าตัดไม่ให้ถูกน้ำ จนกว่าคุณหมอจะอนุญาต

จาก:

นิตยสาร Modern Mom

One response to “ร่างกายและจิตใจ ที่เปลี่ยนไป(หลังคลอด)

  1. ขอบคุณค่ะ สำหรับเรื่องราวที่มีประโยชน์ ช่วยให้รับมือกับสิ่งที่เปลี่ยนแปลงได้ดีเลยค่ะ

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s